عصر دیروز (پنجشنبه) در نشست نقد و بررسی کتاب «روانشناسی دین» نوشته دیوید ولف به ترجمه دکتر محمد دهقانی که در انتشارات کتاب روشن برگزار شد، استاد مصطفی ملکیان، نویسنده و پژوهشگر برجسته کشور به بحث پیرامون روانشناسی دین و کتاب ولف پرداخت. استاد سابق دانشگاه تهران در اين نشست گفت: روانشناسی دین پیونددهنده دانشهای روانشناختی و دینپژوهانه است.
۱. گزارش خبرگزاری مهر:
به طور کلی در روانشناسی دین پنج دسته از مباحث مورد بررسی قرار میگیرند: نخست عوامل روانی مؤثر در پیدایش دین تاریخی، دوم عوامل روانی اقبال به دین، سوم عوامل روانی مؤثر در کیفیت دینداری، چهارم آثار و پیامدهای روانی دینداری و پنجم در نظر آوردن احساسات، عواطف و خاستگاههای درونی و روانی به عنوان شاخص و سنجهای برای میزان و کیفیت دینداری.
استاد سابق دانشگاه تهران در نشست بررسی کتاب روان شناسی دین گفت: روانشناسی دین پیونددهنده دانشهای روانشناختی و دینپژوهانه است.
به گزارش خبرنگار مهر، عصر دیروز در نشست نقد و بررسی کتاب «روانشناسی دین» نوشته دیوید ولف به ترجمه دکتر محمد دهقانی که در انتشارات کتاب روشن برگزار شد، استاد مصطفی ملکیان، نویسنده و پژوهشگر برجسته کشور به بحث پیرامون روانشناسی دین و کتاب ولف پرداخت.
ملکیان در بخش نخست سخنش به موضوع روانشناسی دین اشاره کرد و گفت: روانشناسی دین ملتقای دو سلسله دانشهاست که یک سلسله از آنها دانشهای تجربی انسانی روانشناسی و سلسله دیگر دانشهای دینپژوهانه است.
ملکیان با دو دسته خواندن دانشهای دینپژوهانه گفت: دسته نخست که عبارتند از روانشناسی دین، جامعهشناسی دین، دینشناسی مقایسهای، تاریخ ادیان و پدیدارشناسی دین، در مورد صدق وکذب و حقانیت و بطلان دین به معنای اعم یا دینهای خاص سخن نمیگویند، اما دسته دوم چون فلسفه دین و الاهیات به ترتیب درباره صدق و کذب و حقانیت و بطلان دین به معنای اعم و ادیان به معنای خاص سخن میگویند.
ملکیان سپس به روانشناسی دین پرداخت و آن را متمایز از روانشناسی دینی خواند و گفت: روانشناسی دانشی تجربی است که روان آدم را به روشی تجربی مورد بررسی قرار میدهد و از این حیث از روانشناسیهای فلسفی و عرفانی و دینی متفاوت است. به این معنا روانشناسی دینی شاخهای از علوم دینی است، اما روانشناسی دین زیرمجموعهای از روانشناسی است و روشی تجربی دارد.
وی در ادامه به ترسیم جغرافیای مباحث روانشناسی دین پرداخت و گفت: به طور کلی در روانشناسی دین پنج دسته از مباحث مورد بررسی قرار میگیرند: نخست عوامل روانی مؤثر در پیدایش دین تاریخی، دوم عوامل روانی اقبال به دین، سوم عوامل روانی مؤثر در کیفیت دینداری، چهارم آثار و پیامدهای روانی دینداری و پنجم در نظر آوردن احساسات، عواطف و خاستگاههای درونی و روانی به عنوان شاخص و سنجهای برای میزان و کیفیت دینداری.
ملکیان در ادامه به کتاب ولف پیرامون روانشناسی دین پرداخت و گفت: در کتاب ولف به همه این مباحث به یک اندازه پرداخته نشده است و سویههای اول، سوم و چهارم بیش از سویههای دوم و پنجم است.
وی با اشاره به اهمیت کتاب ولف مزایای آن را در سه دسته بررسی کرد و گفت: کتاب اولاً جامعیت بالایی دارد، ثانیاً در میان روانشناسی تجربی و نظری در نوسان است و ثالثاً در داوری میان آرا و انظار رعایت انصاف به نحو چشمگیری قابل توجه است.
ملکیان در ادامه معایب کتاب را نیز در سه دسته بررسی کرد و گفت :اولاً در درون هر فصل نظمی چشمگیر به نظر میرسد اما بین فصلها نظم منطقی وجود ندارد، ثانیاً حجم پرداختن به مباحث متناسب با اهمیت مطالب نیست و در نهایت ولف به همه ادیان به یکسان نمینگرد و ادیان شرقی را از نظر دور دارد و بیشتر به ادیان ابراهیمی و موسوی پرداخته است.
مصطفی ملکیان در پایان کتاب ولف را یکی از بهترین کتابهای موجود در زبان انگلیسی در حوزه روانشناسی دین خواند و گفت: کتاب یک پاراگراف زائد هم ندارد و سرشار از گزارشهای دقیق و تحلیلهای دقیقتر و نقدهای منصفانه است که با نثری پاکیزه به زبان فارسی در اختیار فارسی زبانان قرار گرفته است.
۲. گزارش خبرگزاری ایسنا :
مصطفي ملكيان در نقد كتاب «روانشناسي دين»:
«روانشناسي دين» در زمينهي خود كتابي جامع است
نشست نقد و بررسي كتاب "روانشناسي دين" نوشتهي ديويد وولف با ترجمهي محمد دهقاني برگزار شد.
به گزارش خبرنگار بخش كتاب خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، در چهارمين نشست نقد و بررسي كتاب روشن كه روز گذشته (پنجشنبه) برگزار شد، مصطفي ملكيان كتاب "روانشناسي دين" را پيونددهندهي دانشهاي روانشناختي و دانشهاي دينپژوهانه دانست و گفت: مجموعهي دانشهايي كه دربارهي دين به پژوهش ميپردازند، دو دستهاند؛ يك دسته دينپژوهاني كه با حقيقت و كذب اديان كاري ندارند و دين را به عنوان پديده درنظر ميگيرند و دستهي ديگر، دينپژوهاني كه مقصدشان، مشخص كردن حق و باطل بودن يك دين خاص است. روانشناسي دين با روانشناسي ديني متفاوت است؛ روانشناسي دين يك شاخه از علوم ديني است كه در آن گفته ميشود دين دربارهي روان آدمي چه ميگويد.
او همچنين گفت: مجموعهي آنچه روانشناسان دين ميگويند، پنج شاخه است و كتاب ديويد وولف به اين پنج شاخه ميپردازد. دستهي اول، مباحثي هستند كه عوامل رواني مؤثر در پيدايش دين تاريخي را مطرح ميكنند. دستهي دوم، عوامل رواني اقبال دين است؛ به عبارت ديگر، چه علل و عوامل دروني وجود دارد كه التزام پيروي كردن از دين را ايجاد ميكند.
اين پژوهشگر در ادامه يادآور شد: دستهي سوم، عوامل رواني مؤثر در كيفيت دينداري را مشخص ميكند. ديويد وولف تعريف پارسايي را به دينداري ترجيح ميدهد و معتقد است گاهي بخشهايي از يك دين براي يك فرد مهم است و بخشهاي ديگر آن مورد غفلت قرار ميگيرد و در اين خصوص، علل رواني در كيفيت دينداري وجود دارد. دستهي چهارم، آثار دينداري در روان آدمي و دستهي پنجم در رابطه با معيارهاي دينداري است كه به بحث دربارهي معيارهاي روانشناسي براي تشخيص بيديني و دينداري افراد ميپردازد. هر بحثي كه در روانشناسي دين مطرح است، به اين پنج شاخه برميگردد.
ملكيان از كتاب "روانشناسي دين" به عنوان كتابي جامع در حوزهي رواشناسي دين ياد كرد و گفت: روانشناسي دين به حق و باطل بودن اديان كاري ندارد و فلسفهي دين و الهيات است كه به صدق و كذب يك دين ميپردازد. از اين منظر، روانشناسي دين، شاخهاي از شاخههاي دينپژوهي است؛ اما جزو شاخههاي روانشناسي نيز محسوب ميشود.
او دربارهي اهميت كتاب "روانشناسي دين" نيز گفت: اين كتاب سه مزيت بزرگ دارد: جامعيتش بيش از كتابهاي ديگر در اين زمينه است. همچنين در نوسان روانشناسي نظري و تجربي است و بهطور تمام و كمال و فقط در زمينهي مباحث نظري و يا مباحث تجربي نيست؛ بلكه دائما ميان اين دو حوزه در حركت است. انصاف چشمگير وولف نيز در داوري دربارهي دين، از ديگر ويژگيهاي كتاب است.
اين نويسنده و پژوهشگر سپس به نقاط ضعف كتاب اشاره و عنوان كرد: فصلهاي كتاب نظم مشخصي ندارند و موضوعات مورد بحث كتاب در سامانهي نظمبندي بدي قرار گرفته، حجم پردازش به مباحث متناسب با حجم پرداختهشده نيست، و وولف در بعضي مباحث بيشتر به اديان غربي نگاه كرده و به جهاتي بيشتر ديدگاههايي را كه در اديان غربي مطرح است، در كتاب گفته است.
همچنين حسن هاشمي ميناباد در سخناني دربارهي ترجمهي محمد دهقاني از "روانشناسي دين" گفت: كتاب "روانشناسي دين" ترجمهاي كامل از اثر مؤلف است و ميتواند بهعنوان يك معيار علمي و ملموس و نظاممند محسوب شود تا ديگران بر اساس آن، كتابهاي متعدد در حوزهي روانشناسي دين را بسنجند.
او افزود: كتاب "روانشناسي دين" كتاب درسي اغلب درسهاي روانشناسي دين است و جزو منابع اصلي حوزهي دينپژوهي شمرده ميشود.
هاشمي با اشاره به متن اصلي كتاب گفت: عبارتهاي متن اصلي نسبت به بقيهي كتابهاي روانشناسي پيچيده؛ اما از ايجازي شگرف برخوردار است.
روانشناسی دین بر اساس رویکرد تجربی
نویسندگان : برنارد اسپیلکا ،رالف دبلیو هود ، بروس
هونسبرگر ، ریچارد گرساچ
مترجم : محمد دهقانی
این اثر در 943 صفحه با جلد گالینگور و توسط انتشارات
رشد در سال 1390 روانه بازار کتاب شده است . مترجم این اثر چند سال پیش کتاب دیگری
با همین عنوان ترجمه کرد . این دو کتاب اگر چه در عنوان با هم مشابه هستند اما
کتاب جدید این مترجم چنانچه از عنوان فرعی آن پیداست داراری رویکرد تجربی است . و
" در آن کارکرد دین در روان فردی و جمعی آدمی بر
اساس تحقیقات تجربی و آزمایشگاهی و عمدتاً از راه سنجش همبستگی آماری بررسی شده
است (ص 23 یادداشت مترجم ) .
کریستال پارک رییس بخش روان شناسی دین انجمن روانشناسی
آمریکا در مورد این کتاب چنین اظهار نظر نموده است : عالمانه اما بسیار خواندنی
است ..... کتابی ضروری برای دانشجویان مبرز دوره کارشناسی و مقاطع بالاتر در روان
شناسی ، جامعه شناسی و مطالعات مذهبی و منبعی ارزشمند برای محققان ، متخصصان
بهداشت روانی و روحانیون (برگرفته از متن پشت جلد کتاب ) این کتاب در 17 فصل تهیه شده که عناوین این فصول از این قرارند : 1- ماهیت و کارکرد های روانشناسی دین 2- بنیادهای تجربی روانشناختی دین 3- دین و زیست شناسی 4- دین در کودکی 5- اجتماعی سازی و اندیشه های مذهبی در نوجوانی و اوایل بزرگسالی 6- شکل و محتوای دین بزرگسالان 7- نقش ها و کارکردهای دین در زندگی بزرگسالان8- دین و مرگ 9- تجربه دینی 10- عرفان 11- تبدل 12- سازمان های دینی از دیدگاه روانشناسی اجتماعی 13-دین و اخلاق 14- رفتار یاریگرانه و تعصب 15- دین ، سازواری و سازگاری 16- دین و اختلال روانی 17- پی گفتار 
